جنگ و بحران کی تمام می شود؟!

بحران جنگ و تورم، دغدغه بزرگ امروزی کسب و کارها و جامعه است. تمام مردم یک سرزمین (اگر نگوییم تمام جهان)، مانند یک زنجیر به هم وابسته و متصل هستند. امکان ندارد بتوان بدون سایرین زنده ماند و زندگی کرد. در جهان امروز، بحران ها برای همه هستند و کسی نمی تواند ادعا کند که بحران روی زندگی وی تاثیری ندارد! اما این بحران ، کی تمام می شود؟! آیا می توان انتظار داشت روزهای خوش بازگردند؟ چرا باید در چنین وضعیتی باشیم؟

بحران چیست؟

بحران شرایط یا وضعیتی است که در آن یک انسان بصورت فردی، یا یک گروه یا یک جامعه دچار تهدیدی جدی و ناگهانی می شود که نیازمند واکنش سریع و اقدامات و واکنشهای خاص است. بحران از رویدادهای غیرمنتظره ای مانند فاجعه های طبیعی، بحران های مالی، بحران های اجتماعی یا تغییرات ناگهانی در شرایط اقتصادی و سیاسی می تواند به وجود بیاید. بحران عموماً حالتهایی مثل عدم قطعیت، فشار روانی و نیاز به تصمیم گیری سریع دارد.

بحران و واکنش به آن، قابل انتخاب نیست و شرایطی است که انسانها و کسب و کارها را وادار به واکنش می کند. به همین دلیل تاثیر زیادی روی زندگی فردی و اجتماعی افراد خواهد گذاشت. این موضوع نشان میدهد چرا باید بحران را بشناسیم.

انواع بحران چیست؟

بحران گونه ها و انواع مختلفی دارد. بحرانها در سطوح مختلف رخ می دهد که در هر سطحی، باید رویکرد مدیریتی متفاوتی نسبت به آن گرفت. در حقیقت چیزی که بیش از خود بحران تعیین کننده است، سوگیری و واکنش ما نسبت به بحران است.

بحران سازمانی

بحرانهای شرکتی یا سازمانی، اتفاقاتی بیرونی هستند که بقا و اعتبار شرکت کسب و کار یا سازمان را تهدید می کنند. این بحران ها می توانند ناشی از نقص فنی در محصولات، رسوایی های مدیریتی، حملات سایبری، اعتصابات گسترده یا حوادث صنعتی باشند. بحران مدیریتی می تواند در عرض چند ساعت، سال ها اعتبار یک برند یا کسب و کار را نابود کند.

به همین دلیل، سازمان ها باید همواره برای مقابله با چنین شرایطی آماده باشند و بدانند که مدیریت بحران چیست و چگونه باید آن را اجرا کنند.

بحران فردی

بحران شخصی یا همان بحران فردی، وضعیت یا رویدادی است که زندگی یک انسان را به شدت تحت تأثیر قرار می دهد. این شکل از بحران می تواند شامل بحران روانی ناشی از فقدان یک عزیز (سوگ)، طلاق، بیماری سخت، از دست دادن شغل یا مشکلات بزرگ مالی باشد. چنین وضعیتی، تعادل روانی و عاطفی انسان را بر هم می زند و نیازمند حمایت اطرافیان و گاهی کمک تخصصی برای عبور از آن است.

بحران مالی

بحران مالی یا اقتصادی، به اختلالات و یا ناترازیهای شدید در سیستم مالی و اقتصادی است که می تواند در سطوح فردی، ملی یا حتی جهانی اتفاق بیفتد. نمونه بارز آن، بحران اقتصادی جهانی سال ۲۰۰۸ یا تورم های شدید در برخی کشورها است. در سال 1405 ما در کشورمان با بحران اقتصادی ناشی از جنگ، تحریم و قطعی اینترنت روبرو شدیم.

بحران اجتماعی

بحران اجتماعی زمانی است که ساختار اساسی جامعه ای دچار تزلزل شود. این بحران ها می توانند شامل همه گیری بیماری ها (مانند کرونا و هانتاویروس)، ناآرامی های مدنی، انقلابها، مهاجرت های گسترده یا بحران فرهنگی یا تجزیه طلبی ها باشند. بحران اجتماعی می تواند اعتماد عمومی مردم یک جامعه را از میان ببرد و همبستگی جامعه را تهدید کند. اثرات بحران از این نوع، معمولاً طولانی مدت و عمیق است و نیازمند راهکارهای پیچیده برای مواجهه با بحران است.

مدیریت بحران چیست؟

مدیریت بحران (crisis Management) فرایندی حیاتی برای هر سازمان، جامعه، و دولت است. این فرآیند شامل برنامه ریزی، آمادگی و اجرای استراتژی هایی برای مقابله با حوادث غیرمنتظره و مخرب است.

هدف اصلی مدیریت بحران کاهش آسیب ها، حفاظت از جان و اموال، و بازگشت سریع به شرایط عادی است.

چرا بحران رخ می دهد؟

اگر بخواهیم بحران و چرایی ان را بشناسیم، یا از بحران پیشگیری کنیم، ابتدا باید بدانیم عوامل ایجاد کننده بحران چیست. عوامل بحران به سه دسته اصلی فردی، سازمانی و محیطی تقسیم می شوند.

نوع بحران	عامل	پیش زمینه ها
فرد محور	عوامل فردی	تصمیم گیری های نادرست، قضاوت های ضعیف، بی توجهی به علائم هشداردهنده، یا حتی نیت های بدخواهانه
سازمان محور	عوامل سازمانی	سیستم های مدیریتی ناکارآمد، عدم وجود رویه های استاندارد، فرهنگ سازمانی که اشتباهات را پنهان می کند، و ارتباطات ضعیف داخلی
محیط محور	عوامل محیطی	عوامل محیطی شامل بلایای طبیعی مانند سیل و زلزله (بحران زیست محیطی)، بی ثباتی های سیاسی، تغییرات ناگهانی در فناوری، یا رکود اقتصادی جهانی

مراحل مدیریت بحران چیست؟

حال که به خوبی می دانیم بحران چیست و چه انواعی دارد، باید به سوال مهم بعدی پاسخ دهیم: مدیریت بحران چیست؟ مدیریت بحران، فرآیندی نظام مند است که به یک سازمان یا فرد کمک می کند تا قبل، حین و پس از وقوع یک بحران، به طور مؤثر عمل کند. این فرآیند شامل سه مرحله اصلی است.

مرحله پیش از بحران

اگر استراتژی نداشته باشیم، بخشی از استراتژی دیگران خواهیم بود. در پیش از بحران اگر نفهمیم که موفقیتهای ما اگر بدون برنامه بوده به علت شانس یا کمبود رقبا یا منابع ما بوده و هر سه روزی تمام می شود، در وقوع بحران حتما شکست خواهبم خورد. برخی کسب و کارها معتقدند چون پول درآورده اند پس نیازی به علم ندارند و بحران هیچ کاری با آنها نمی کند.

ردیف	مرحله	شرح
اول	شناسایی ریسک	ارزیابی نقاط ضعف و تهدیدات بالقوه.
دوم	تدوین برنامه مدیریت بحران	ایجاد راهنمای عملی که وظایف، مسئولیت ها و رویه ها را در زمان بحران مشخص کند
سوم	تشکیل تیم مدیریت بحران	انتخاب افرادی با مهارت های لازم برای هدایت عملیات در شرایط اضطراری
چهارم	آموزش و تمرین	برگزاری مانورها و شبیه سازی ها برای آماده سازی تیم و کارکنان

مرحله خود بحران

در این مرحله بحران رخ داده و زمان واکنش درست ه بحران است. فراموش نکنیم همه به بحران واکنش نشان میدهند اما واکنش به بحران به معنای مدیریت بحران نیست. مدیریت بحران یعنی مهار بحران با حداقل خسارت و زنده ماندن پس از بحران و پیشرفت در صورت وقوع یا ایجاد فرصت.

اغلب شرکتها در بحران ابتدا به کارکنانشان ضربه می زنند و آنها را اضافی و هزینه ساز می خوانند و سپس مشتریانشان را به همین واسطه از دست می دهند و پس از آنهم در رسانه ها و پیش چشم عموم مردم نابود می شوند!

مرحله بعد از بحران

زمانی میگوییم بحران تمام شده که بتوانیم دوباره به رشد پرداخته، خود را توسعه دهیم و امید را جایگزین ناامیدی کنیم. بعد از بحران، نه تنها کار تمام نمی شود بلکه تازه آغاز فعالیت توسعه و پیشگیری از خطرهای بعدی است. مرحله پس از بحران به بازیابی و یادگیری اختصاص دارد. به همین خاطر در هر سه مرحله باید از مشاورین متخصص کمک گرفت.

جنگ کی تمام می شود؟

اگر بخواهیم درست این سوال را پاسخ دهیم، باید بگوییم، «هیچ وقت». ایران کشوری است با منابع ارزشمند. ولی از این منابع ارزشمندتر، جغرافیای آن است. جغرافیای ایران یکی از تعیین کننده ترین فضاهای ژئوپولتیک در جهان است. ایران در حقیقت درست در مرکز جهان است و بسیاری از راهها به ان وابسته است.

نمی توان توقع داشت کشورهایی با اقتصادها و نیروهای نظامی بزرگ، دست روی دست گذاشته و نخواهند از این الماس ارزشمند، بهره مند شوند. اینکه ما ایرانیها چقدر اجازه دهیم خارجیها برای ما تعیین تکلیف کنند، دقیقاً به خود ما باز می گردد اما چیزی تاریخ همیشه نشان داده، ایرانیها با هر نژاد و سلیقه و تفکری، روی ایران توافق دارند.

حالا چه کنیم؟

بازیابی پس از بحران بسیار اهمیت دارد. فقط فراموش نکنیم که اولاً دنیا به پایان نرسیده و جنگ و بحران و تورم فقط برای ما نیست، بلکه تمام کشورهای جهان در طول تاریخ، این موضوعات را تجربه کرده اند. همین صد سال پیش، اروپا ویرانه ای بود که بعد از جنگ جهانی دوم برجای مانده بود. اینکه فکر کنیم تورم ، جنگ با بدبختی فقط برای کشور ما، یا نسل ماست، نگاهی غیر منطقی و خالی از حقیقت است.

در نگاه دوم، امروزه کسب و کارهایی که مانند قدیم بصورت حجره ای و فرد محور مدیریت می شدند، دیگر توان ادامه ندارند و جای خود را به کسب و کارهای باهوش و با استراتژی خواهند داد. ما در تیم مدیروز سالها به این موضوع تاکید کردیم که کسب و کارها، مشاوره را نباید به عنوان یک موضوع لوکس و تجملاتی نگاه کنند، بلکه بالعکس، اتاق فکر کسب و کارها باید از مشاورین قدرتمند بیرونی تشکیل شود.

جمع بندی

در پادکست مدیروز ما قصد داریم تا رویکردها و راهکارهای مختلف را که به توسعه فردی ما و در نهایت مدیریت بهتر زندگی و کار ما منجر می شود را بررسی کنیم. قصد ما آگاهی است و قضاوت، همواره با شنوندگان مدیروز است.

در بحران تنها شرکتها و کسب و کارهایی موفق می شوند که علمی و با استراتژی و برنامه پیش بروند. روندهای قبلی که کسب و کارها از قدیم طی می کردند و مشتری خودش مراجعه می کرد تمام شده.

امروزه کسب و کارها تازه متوجه شده اند در مسیر بحرانی دیگر نمی توانند به خودپسندی و فردمحوری و موفقیتهای گذشته شان ببالند، زیرا دنیای جدید، دنیای علم است و بدون ان باید به سرعت حذف شوند.

این اپیزود به ما کمک می کند تا درک بهتری از روندها و چرایی «بحران» داشته باشیم. پیشنهاد می کنیم نخست؛ پیش از اینکه این اپیزود را کامل نشنیدیم، بهتر است قضاوت را کنار بگذاریم و یک بار این اپیزود را در خلوت خود با دقت بشنویم و اگر مورد پسند ما بود، آنگاه آن را برای تمام عزیزانمان ارسال کنیم.

بعد از این اپیزود از مدیروز، درخواهیم یافت که همواره بحران ها را باید از چند جنبه بررسی کنیم. شاید نباید هر بحرانی را بصورت نوعی بدبختی یا مصیبت، تصور کرد و گاهی اوقات، ممکن است در دل هر بحرانی، «فرصتی» نهفته باشد.

هدف نهایی تیم ما در پادکست مدیروز و وبسایت مدیروز ، این است که بتوانیم با توسعه خرد و دانش، کمک کوچکی به روند تفکر فردی و جمعی خودمان داشته باشیم. این کمک ها شاید بتواند افراد و کسب و کارها را در راستای توسعه خودشان و رسیدن به آرزوهای دیرینه شان یاری کند.

با هم این اپیزود جذاب را بشنویم…